Aardappelen
 |
SPECIALS. |
| AARDAPPELEN |
Aardappelen worden in onze streken vaak gebruikt waar op andere plaatsen in de wereld rijst of een graanproduct de plaats van de aardappel inneemt.
De aardappel is van oorsprong Zuid-Amerikaans.Dat is vooral te merken omdat er graftombes in Zuid-Amerika zijn gevonden met daarin potten die de vorm van een
 |
| Philips ll |
aardappel /hebben. In de 16e eeuw kwamen de Spanjaarden aan in Chili en Peru, waar ze kennis maakte met de aardappel. Zij namen de aardappel mee naar Europa en Koning Philips II ( Die van de 80-jarige oorlog) pootte in zijn hoftuinen deze wortelknol.
Het duurde echter even voordat de mensen de aardappel als voedsel gingen zien. Er werd gedacht dat het duivelsknollen waren, omdat ze zich konden vermeerderen zonder te zaaien. Daarom werden de knollen in die tijd maar aan de varkens gevoerd In tegenstelling tot de rest van Europa, zagen de Spanjaarden de aardappel wel zitten. Daar werden ze bij ziekenhuizen verbouwd, zoals in een boekhouding van een ziekenhuis in Sevilla te lezen is. In die boekhouding uit 1573 staat namelijk dat er een geldbedrag werd besteed aan de opslag van aardappels.
In Nederland begon men pas aan het begin van de 18e eeuw (rond 1727) met het verbouwen van aardappels. Voor die tijd, aan het einde van de 16e eeuw en het begin van de 17e eeuw, was het vooral een sierplant die te vinden was in botanische tuinen. De aardappel werd vooral gezien als het voedsel voor de armen en schepelingen. Door het hoge gehalte aan vitamine C konden aardappels namelijk scheurbuik voorkomen.
 |
| Van Gogh: Aardappeleters |
Dat de aardappel het voedsel voor de armen was, blijkt wel uit het schilderij van Van Gogh, ‘De aardappeleters’.
Mislukte aardappeloogsten hadden in die tijd vaak hongersnood tot gevolg. In 1845 heerste er zo’n hongersnood, waar heel Europa de dupe van werd. Maar ook tijdens de Eerste Wereldoorlog was er een tekort aan voedsel. In 1917 braken er zelfs rellen uit toen de Amsterdamse bevolking hoorde dat er in de haven schepen vol met aardappels lagen, klaar voor de
 |
| Het aardappeloproer 1917 |
export. Deze rellen staan ook bekend als het ‘Aardappeloproer’.
Aardappelen zijn vrij goedkoop, eenvoudig te bereiden, voedzaam en bovenal licht verteerbaar. Hoewel dat vaak wordt gedacht zijn aardappelen zijn geen dikmakers. Ze bestaan voor 80% uit water en leveren daarom slechts 76 calorien per 100 gram. Ze bevatten wel veel voedingsvezels en vitamines, met name vitamine B en C
In Nederland kennen we ongeveer 250 aardappelrassen. Ze verschillen van elkaar in kleur, smaak, vorm en wijze van bereiden. Elk aardappelras wordt voor een specifiek doel geteeld. Sommige rassen komen gekookt naast de boontjes op je bord, of worden verwerkt tot diepvries-patat of chips en zoutjes. Er zijn late en vroege aardappelrassen. De meeste Nederlandse consumptieaardappelen behoren tot de late rassen. Die worden geoogst tussen half augustus en half oktober. Deze aardappelen (de hoofdoogst) worden opgeslagen en zijn het hele jaar door verkrijgbaar. Vroege rassen zijn eerder rijp. Ze worden dus ook eerder geoogst: van juni tot eind augustus.
Teelt
 |
| Teelt |
Aardappels groeien onder de grond aan de aardappelplant. Aan één aardappelplant groeien ongeveer 12 knollen. De plant krijgt in de zomer witte of paarse bloemen waar besjes aan komen. Overigens is alles wat boven de grond groeit (de bladeren, bloemen, besjes en de stengel) giftig. Alleen de aardappelknollen onder de grond zijn te eten.
In Nederland worden de aardappels onderverdeeld in drie groepen:
• 1. consumptieaardappelen (50% van de totale oogst)
• 2. pootaardappelen (15% van de totale oogst)
• 3. zetmeelaardappelen (35% van de totale oogst)
Consumptieaardappelen zijn bedoeld om te consumeren, ze worden gegeten. In Nederland wordt 75% van de consumptieaardappelen geëxporteerd naar het buitenland. De overige 25% is bestemd voor binnenlands gebruik. Pootaardappelen zijn bedoeld voor de aardappelteelt en zetmeelaardappelen hebben andere doeleinden. Vanwege het hoge gehalte aan zetmeel worden ze verwerkt in bijvoorbeeld vla, lijm, inkt, verf, crème of kleding. Pootaardappelen worden in april gepoot. Dit gebeurt meestal met een pootmachine die de aardappelen in de grond stopt. In juni zijn de aardappelplanten zichtbaar die overigens eind juli afsterven. Vervolgens kan er in september gerooid worden; afhankelijk van het ras worden de aardappelen vroeg, middelvroeg of laat gerooid. Vroeg rooien is zo’n 3 maanden na het poten, rond begin juli. Middelvroeg rooien is rond eind juli en begin september. Laat rooien is in september of oktober.
Koopinformatie
Let er bij de aankoop op dat de aardappelen niet vochtig zijn en geen uitlopers of groene plekken vertonen.
Soorten aardappels
Soorten aardappelen: Aardappelen kunnen worden ingedeeld in 3 soorten:
 |
| Eigenheimer |
o Vastkokend - Vastkokende aardappelen blijven bij het koken heel. Ze zijn geschikt om te verwerken in salades en om te bakken. Gekookt smaken ze ook goed. Vastkokende aardappelsoorten zijn: Accent, Desiré, Eersteling, Nicola en Opperdoeser Ronde.
o Bloemig - Bloemige aardappelen zijn kruimig: ze vallen bij het koken iets uiteen. Deze veelzijdige aardappel leent zich voor bijna alle bereidingen: koken, bakken, pureren en voor frites. Bloemige aardappelsoorten zijn: Bildtstar, Bintje, Rode Pipo en Sante.
o Extra bloemig - Extra bloemige aardappelen worden ook wel afkokers genoemd. Zij vallen tijdens het koken uit elkaar en zijn daarom heel geschikt voor soep,souffee en puree. Extra bloemige aardappelsoorten zijn: Bildtstar, EIGENHEIMER, Irene, Dore en Resonant.
Koken van aardappels
 |
| Opperdoeser ronde |
Vastkokende aardappelen:
- Schil de aardappelen, snijd ze in stukken van gelijke grootte.
- Zet de aardappelen op met 1 theelepel zout en zoveel water dat ze net onder staan.
- Doe het deksel op de pan en breng het water aan de kook.
- Zet het vuur laag en laat de aardappelen in 20 minuten gaarkoken.
- Giet de aardappelen af en laat ze uitdampen.
Kruimige aardappelen:
 |
| Bildstar |
- Schil de aardappelen, snijd ze in stukken van gelijke grootte.
- Doe, afhankelijk van de maat, 3 … 4 dl. water in de pan. Leg de aardappelen erin en strooi er zout over.
- Doe het deksel op de pan en breng het water aan de kook.
- Zet het vuur laag en laat de aardappelen in 20 minuten gaarkoken.
- Giet de aardappelen af en laat ze uitdampen.
- Schud de aardappelen tijdens het uitdampen een paar maal om.
In de magnetron koken
Gekookte aardappelen zijn in de magnetron heel eenvoudig te bereiden. Aardappelen die gekookt zijn en daarna gebakken moeten worden, zijn door het voorgaren in de magnetron sneller gaar. Ook als u een ovenschotel met aardappelen gaat klaarmaken kunt u met het voorgaren van de aardappelen in magnetron een flinke tijdwinst boeken. De magnetron is voor het bereiden van aardappelen dus een handig hulpmiddel.
Zo bereidt u gekookte aardappelen in de magnetron:
Verdeel 500 gram geschilde en gewassen aardappelen in gelijke stukken. Laat de aardappelen eventueel in koud water staan waardoor ze wat steviger worden. Leg ze met ruim aanhangend vocht naast elkaar in een ondiepe magnetronschaal. Dek de schaal af met een deksel of magnetronfolie. Zet de schaal in de magnetron, 6 - 7 minuten op 800 Watt. (aardappelen die nog gebakken moeten worden 4 - 5 minuten). Laat de aardappelen in de afgedekte schaal nog 3 - 4 minuten nagaren. Dit is belangrijk want een te lange kooktijd kan taaie aardappelen veroorzaken. Strooi wat zout of versgehakte tuinkruiden over de aardappelen en schud ze even op.
Aardappel poffen in de magnetron
Tip: Een aardappel poffen kan ook in de magnetron.
Spoel de aardappel af en prik met een cocktailprikker rondom enkele gaatjes in de aardappel, om te voorkomen dat deze door stoomvorming openbarst.
Leg de ingeprikte aardappel op het rooster, op keuken papier of op een bordje en zet hem 7-9 minuten op ± 650 Watt in de magnetron.
Keer de aardappel halverwege de magnetrontijd om.
Laat de aardappel goed afgedekt of verpakt in aluminiumfolie nagaren.
Bewaren
Aardappelen blijven goed als ze in een donkere, goed geventileerde ruimte worden bewaard. Haal ze uit de zak en doe ze in een bak of emmer met een krant op de bodem; schud ze af en toe om. Oude, rimpelige aardappelen worden weer glad, als u ze na het schillen een dag (minimaal 12 uur) in ruim waterzet. Er zitten dan niet zo veel vitaminen meer in, maar de aardappelen zijn nog wel lekker.
Bewaar ze echter niet te lang, want dan kunnen uitlopers (spruiten) ontstaan. Hierdoor worden de aardappelen taai en loopt het vitamine C-gehalte sterk terug. Bewaar aardappelen ook niet in de koelkast, dan worden ze blauw. Ook door stoten kunnen blauwe plekken ontstaan. Deze zijn niet schadelijk en hebben geen invloed op de smaak.
Wist je dat:
• De grootste aardappel ooit 2,015 kg, 25 cm lang en een omtrek van 70,5 cm had
• De aardappel uit dezelfde familie komt als tabak
• De herfstvakantie is ingesteld zodat de kinderen konden helpen met de aardappeloogst
• Aardappels gebruikt worden als grondstof voor onder andere inkt, lijm en kleiduiven het ontstaan van het frietje
Tegen het einde van de 17de eeuw vingen veel arme Belgen kleine visjes, die zij dan frituurden voor de maaltijd. In de winter vroren de meren dicht en was het te gevaarlijk om te vissen. Men sneed dan de aardappelen in de vorm van visjes en frituurde deze. De friet was geboren!
 |
| Klaas de Vries |
Bintje
In het jaar 1905 spendeerde bovenmeester Klaas de Vries samen met zijn leerlingen veel tijd aan het kweken van nieuwe aardappelrassen. Één van de nieuwe aardappelrassen noemde hij naar zijn beste leerling, genaamd Bintje.Jansma. Deze aardappel is nu wereldberoemd!
Het onstaan van de chips
 |
| Chips productie |
In het jaar 1853 bestelde een heer een biefstukje met friet in een restaurant in de Amerikaanse stad Saratoga. De man was echter niet tevreden en stuurde de frieten terug, omdat hij ze te dik vond.
• De kok was niet blij met het commentaar en om de man beet te nemen, sneed hij de aardappel in flinterdunne plakjes en frituurde ze.
• De man vond de 'potato chips' heerlijk en het populaire zoutje had het levenslicht gezien!
Er zijn vele manieren waarop aardappelen bereidt kunnen worden. Koken, stomen, pureren, bakken, frituren enz.
Hierbij wat voorbeelden en recepten:
| Thaise aardappelcurry | ||
|
Ingrediënten: 400 g vastkokende aardappelen
Bereiden: Schil de aardappelen en kook ze in 15 minuten gaar. |
||
| In bier gestoofde aardappelen | ||
| Ingrediënten: ¾ kg aardappelen 2 eetlepels boter 1 prei 1½ eetlepels bloem peterselie 2 dl licht bier 1 ui Bereiden: Kook de aardappelen net niet gaar. Smelt de boter in de pan en bak de gesnipperde ui, de peterselie en de fijn gesneden prei. Voeg, als de groenten lichtbruin zijn gefruit de bloem toe en verwarm deze nog een keertje mee. Voeg van het vuur af, goed roerend, het bier toe en laat de lichtgebonden saus nog even doorkoken. Snijd de warme aardappelen in plakken en verwarm die nog 20 minuten heel zachtjes in de gebonden biersaus. De aardappelen zullen het grootste gedeelte van de saus in zich opnemen. |
||
| Aardappelwafeltjes (12 pers) | ||
| Ingrediënten: 500 g vastkokende aardappels (bijvoorbeeld Nicola) 30 a boter + extra boter om in te vetten 30 g geraspte Parmezaanse kaas 1 eetlepelfijngeknipt bieslook peper, zout Bereiden: Rasp de aardappels fijn en laat ze in een zeef uitlekken. Doe de aardappels over in een schone theedoeken druk het overtollige vocht eruit. Smelt de boter en schep die met de kaas, het bieslook en peper en zout naar smaak door de aardappels. Verwarm de oven voor tot 200oC. Bekleed een bakblik met bakpapier. Verdeel het aardappelmengsel in 12 porties en schep de porties op het bakblik (leg ze niet te dicht tegen elkaar aan, bak ze desnoods in twee keer of gebruik meer bakblikken) en drukze uit tot platte koekjes (ca. 11 cm). Bak de wafeltjesca. 5 minuten en keer ze meteen pannenkoekmes. Bak ze in nog ca. 4 minuten goudbruin en knapperig. Serveer de wafels lauwwarm of koud. |
BRON: INTERNET DIV. SITES.